Dziedzictwo Ziemi Lubelskiej
Wszystkie modele
Pawilony Hansenów
Lublin · 1964–1972
Spacerując po Lubelskiej Spółdzielni Mieszkaniowej trudno nie zauważyć charakterystycznych pawilonów usługowych o lekkiej, modernistycznej formie. To jedne z najbardziej rozpoznawalnych elementów osiedla projektowanego przez Zofię i Oskara Hansenów. Powstały w latach 1964–1972 jako część nowatorskiej koncepcji osiedla zakładającej harmonijne połączenie przestrzeni mieszkalnej, usługowej i rekreacyjnej. Hansen był twórcą teorii Formy Otwartej — idei, według której architektura nie powinna dominować nad człowiekiem. Lubelski LSM stał się jednym z najważniejszych miejsc realizacji tych założeń. Dziś pawilony są nie tylko świadectwem powojennego rozwoju Lublina, ale również cennym przykładem polskiego modernizmu wpisanego na Listę Dziedzictwa Europejskiego. Zabytek architektury modernistycznej, dokumentowany fotogrametrycznie jako model 3D.
Lubelski Koziołek
Lublin · symbol od średniowiecza; współczesne realizacje XX–XXI w.
Lubelskiego Koziołka najlepiej rozumieć nie jako jeden konkretny pomnik, lecz jako wielowiekowy symbol miasta, z którego wyrósł współczesny szlak małych koziołków rozsianych po Lublinie. Kozioł wspinający się na winorośl należy do najstarszych znaków miejskich i jest obecny w heraldyce Lublina od stuleci. To symbol mocno osadzony w legendzie o przetrwaniu, opiece i miejskiej tożsamości, ale równocześnie bardzo żywy we współczesnej kulturze miasta. Dziś koziołek jest znakiem rozpoznawczym Lublina, motywem turystycznym i bohaterem miejskiej gry w przestrzeni — dlatego dobrze łączy dawną symbolikę z nowoczesną formą opowiadania o historii. Symbol i zabytek dziedzictwa kulturowego Lublina, dokumentowany fotogrametrycznie jako model 3D.
Pomnik Szarańczy
Zwierzyniec · 1711 (przeniesiony do Zwierzyńca ok. 1902)
Pomnik Szarańczy w Zwierzyńcu należy do tych osobliwości, które na długo zostają w pamięci, bo upamiętniają nie wodza, nie bitwę i nie fundatora, lecz zbiorowy wysiłek mieszkańców wobec klęski żywiołowej. Monument przypomina o zwalczeniu plagi szarańczy w 1711 roku i przez sam temat jest jednym z najbardziej niezwykłych miejsc pamięci na Roztoczu. Wyryte napisy odsyłają do konkretnego wydarzenia oraz do wspólnotowego doświadczenia pracy, strachu i ocalenia. W Zwierzyńcu, tak silnie kojarzonym z ordynacką kulturą reprezentacji, ten skromniejszy pomnik wnosi ważną perspektywę — przypomina, że dawna rzeczywistość była także światem klęsk i walki o przetrwanie. Unikatowy zabytek historyczny Roztocza z XVIII wieku, utrwalony jako fotogrametryczny model 3D.
Pomnik Maryii
Zwierzyniec · 1905
Kamienna figura Najświętszej Marii Panny w Zwierzyńcu jest obiektem niewielkim skalą, ale bardzo ważnym kompozycyjnie. Ustawiona na osi kościoła św. Jana Nepomucena stanowi dopełnienie całego barokowego układu i pokazuje, że w dawnej rezydencji Zamoyskich nic nie było przypadkowe — nawet mała architektura współtworzyła tu scenariusz miejsca. Tego rodzaju figury bywają łatwe do przeoczenia, bo nie dominują nad krajobrazem, ale właśnie one pozwalają najlepiej odczytać dawną kulturę przestrzeni: religijnej, symbolicznej i estetycznej zarazem. Figura z 1905 roku jest spokojnym, kamiennym akcentem wpisanym w większą opowieść o Zwierzyńcu jako założeniu komponowanym. Zabytek sakralny Roztocza, element barokowego dziedzictwa kulturowego Zamoyskich, utrwalony jako model 3D.
Synagoga
Biłgoraj · rekonstrukcja współczesna (wzorowana na synagodze z Wołpy, XVII w.)
Obiekt w Biłgoraju należy opisywać nie jako zachowaną dawną synagogę miejską, lecz jako świadomą, współczesną rekonstrukcję pamięci. W Miasteczku Kresowym odtworzono wierną replikę słynnej drewnianej synagogi z Wołpy, uznawanej za jedno z najpiękniejszych dzieł tego typu w dawnej Rzeczypospolitej. Dzięki zachowanej dokumentacji archiwalnej można było przywrócić nie tylko samą bryłę, lecz również sposób myślenia o architekturze żydowskiej Europy Wschodniej. Drewniane synagogi niemal całkowicie zniknęły z krajobrazu po Zagładzie i zniszczeniach wojennych. Biłgorajska rekonstrukcja pozwala wyobrazić sobie skalę utraty i tworzy miejsce edukacji o wielokulturowym świecie dawnego pogranicza — obiekt, który łączy architekturę, pamięć i nowoczesne myślenie o dziedzictwie. Zabytek żydowskiego dziedzictwa kulturowego Lubelszczyzny, dokumentowany jako fotogrametryczny model 3D.
Pomnik Chwały Kawalerii i Artylerii Konnej
Komarów · 2022
Ten pomnik nie jest zwykłym monumentem przydrożnym, lecz próbą zamknięcia w jednej formie pamięci o bitwie pod Komarowem z 1920 roku — jednym z najważniejszych starć wojny polsko-bolszewickiej. Stanął na wzgórzu związanym z polem walki i został odsłonięty w 2022 roku, ale sama idea jego budowy ma znacznie dłuższą historię, sięgającą jeszcze planów z lat 30. XX wieku. Dzięki temu monument łączy kilka warstw pamięci: wydarzenie z 1920 roku, przerwaną przez wojnę wizję upamiętnienia i współczesne przywrócenie dawnego projektu do życia. Jego znaczenie jest zarazem lokalne i ogólnopolskie — silnie zakorzenione w krajobrazie Zamojszczyzny, a jednocześnie odnoszące się do tradycji kawalerii polskiej. To miejsce bardziej do uważnego zatrzymania niż do szybkiego „odhaczenia". Pomnik upamiętniający bitwę 1920 roku, utrwalony jako model 3D metodą fotogrametrii.
Zarząd Ordynacji - Skrzydło Połódniowe
Zwierzyniec · XIX w.
Skrzydło południowe w Zwierzyńcu należy czytać przede wszystkim jako element większej całości, czyli zespołu Zarządu Ordynacji Zamojskiej przy Browarnej. Samodzielnie może wydawać się budynkiem skromnym, ale w układzie całego założenia pokazuje, jak sprawnie zorganizowana była ordynacka administracja. Klasycystyczna forma, ceglana konstrukcja i ścisłe powiązanie z innymi skrzydłami, parkiem i dawnym układem wodnym świadczą o tym, że nawet zaplecze użytkowe projektowano z myślą o czytelnej kompozycji przestrzeni. Dla historyka architektury takie obiekty są bezcenne: pozwalają zobaczyć, że siła dawnych zespołów nie kryła się tylko w głównych fasadach, ale również w jakości budynków towarzyszących. Zabytek klasycystyczny Ordynacji Zamojskiej, utrwalony jako fotogrametryczny model 3D Zwierzyńca.
Pałac Budnych
Jastków · od 1850, rozbudowa ok. 1894
Pałac w Panieńszczyźnie to bardzo udany przykład późnoziemiańskiej rezydencji, która do dziś zachowała rolę lokalnego centrum. Jego eklektyczna bryła, urozmaicona wieżyczką, portykiem i tarasem, pokazuje XIX-wieczną potrzebę połączenia wygody z reprezentacyjnością. Ważnym dopełnieniem całości jest park krajobrazowy urządzony w stylu angielskim. Zaprojektowany przez Aleksandra Zwierzchowskiego, wpisany do rejestru zabytków pod numerem A/736, pałac dobrze pokazuje, że dawne rezydencje mogą nadal pełnić funkcje publiczne bez utraty historycznej godności — dziś mieści siedzibę urzędu gminy Jastków. W Panieńszczyźnie nie oglądamy „martwego zabytku", lecz miejsce nadal używane, wpisane w codzienność wspólnoty, a jednocześnie przypominające o ambicjach i estetyce dawnych właścicieli. Zabytek eklektyzmu historyzującego, dokumentowany jako model 3D metodą fotogrametrii.
Kościół Kalwiński
Piaski · 1783–1785
Ruiny dawnego zboru kalwińskiego w Piaskach to zabytek niezwykły właśnie dlatego, że nie został odbudowany do pełnej formy. Jego wartość tkwi w ruinie — trwałej, zabezpieczonej, świadomie zachowanej jako ślad wielowyznaniowej historii miasta. Obiekt w obecnej postaci pochodzi z lat 1783–1785 i wyrósł na gruncie wcześniejszej tradycji protestanckiej obecnej w Piaskach od XVII wieku. Dziś oglądamy kamienny i ceglany zapis religijnych przemian regionu, konfliktów, zmian właścicielskich i późniejszego zaniku wspólnoty, która go stworzyła. W ostatnich latach ruina była przedmiotem refleksji konserwatorskiej jako przykład „trwałej ruiny" — zabytku, którego nie przywraca się do dawnej funkcji, ale chroni w stanie mówiącym o upływie czasu. To bardzo nowoczesny sposób myślenia o dziedzictwie kulturowym Lubelszczyzny. Zabytek wpisany do rejestru, utrwalony jako fotogrametryczny model 3D.
Historyczna Część Miasta
Zwierzyniec · XVIII–XIX w.
Zabytkowy układ przestrzenny Zwierzyńca to jeden z najciekawszych przykładów miejscowości, która rosła nie wokół typowego rynku, lecz wokół rezydencji, wód, zieleni i zaplecza ordynackiego. Jego początki sięgają końca XVI wieku, ale szczególną postać założenie uzyskało gdy ukształtowała się rezydencja Zamoyskich, a następnie — po przeniesieniu zarządu ordynacji — cały zespół urzędniczo-gospodarczy. Właśnie dlatego Zwierzyniec tak silnie różni się od zwykłych małych miast regionu: jest bardziej krajobrazem komponowanym niż „klasycznym" organizmem miejskim. Woda, zadrzewienie, osie widokowe i rozstawienie budynków tworzą przestrzeń, którą trzeba czytać całościowo. Kto chce zrozumieć Zwierzyniec, powinien patrzeć na cały układ miejscowości — wtedy widać, jak świadomie była tworzona i jak mocno architektura splata się tu z naturą. Zabytkowy układ urbanistyczny Roztocza, dokumentowany fotogrametrycznie jako model 3D.
